Glutation - przeciw wolnym rodnikom i toksynom

Po co nam glutation? A zastanawialiście się kiedyś od jak wielu czynników zależy Wasze zdrowie, odporność, możliwości oczyszczania organizmu? Co to takiego jest zjawisko stresu oksydacyjnego oraz czym jest warunkowane i regulowane? Glutation - niewielkie białko o ogromnej roli immunologicznej, detoksykacyjnej i antyoksydacyjnej… Jak zatem działa i od czego zależy jego poziom?

Czym jest glutation i jakie funkcje pełni?

Otóż jest niewielkim białkiem, które organizm jest w stanie syntetyzować samodzielnie poprzez specyficzne do tego działania komórki. Nie oznacza to jednak, że na tym koniec. Pomimo możliwości wytwarzania, w określonych warunkach wykazujemy na ten składnik znacznie większe zapotrzebowanie, które skutecznie można uzupełnić z zewnątrz przy pomocy produktów żywieniowych. Śmiało można zatem stwierdzić, iż glutation jest proteiną względnie lub warunkowo egzogenną. Oznacza to że w specyficznych warunkach nasz organizm nie jest w stanie pokryć faktycznego zapotrzebowania tę substancję białkową mimo swoich zdolności. Istnieje także możliwość zwiększenia i stymulowania jego poziomu. Generalnie glutation (GSH - zaliczamy glutamylocysteinyloglicyna) do tak zwanych tripeptydów, aczkolwiek w jego wiązaniu peptydowym jest coś niezwykłego, co ochrania go przez proteolizą, czyli rozkładem enzymatycznym wewnątrz komórki. To z kolei czyni go niezwykle odpornym i istotnym związkiem. Do jego sztandarowych funkcji zaliczamy przede wszystkim:

  • przeciwutlenianie,
  • detoksykacja organizmu,
  • wzmacnianie układu immunologicznego.

Dlaczego to takie ważne i należy go uzupełniać? Otóż glutation jest składnikiem będącym w ciągłym obiegu. Oznacza to że w tym samym czasie jest wytwarzany i wykorzystywany niemalże na bieżąco. Każda komórka naszego organizmu we własnym obrębie i samodzielnie odpowiedzialna jest za syntezę glutationu. Jego poziom ilościowy jednak bardzo szybko może się obniżać, co de facto wpływa niekorzystnie względem niektórych funkcji organizmu. Jego poziom i zarazem uzupełnianie jest tak niestabilnym zjawiskiem, gdyż wpływ na to mają bardzo różnorodne czynniki, np.:

  • niewłaściwy sposób odżywiania,
  • stres,
  • zmęczenie/przemęczenie zarówno na tle fizycznym, jak i psychicznym,
  • stany zapalne i zakażenia,
  • skaleczenia i urazy,
  • stany chorobowe,
  • procesy starzenia się organizmu.

Ciekawym faktem jest, że jego dostarczanie z zewnątrz w postaci na przykład produktów żywieniowych zapobiega oraz zarazem ogranicza spadki jego poziomu wewnątrz organizmu, minimalizując tym samym ryzyko występowania niektórych wyżej wymienionych czynników/efektów niedoboru. Samo uzupełnianie go chroni nas przed stratami. No tak - nie powiedzieliśmy sobie przecież po co właściwie go uzupełniać… Otóż bez udziału związku GSH bylibyśmy praktycznie niemalże bezbronni, a tym samym niezwykle podatni na wszelkiego rodzaju infekcje czy zakażenia bakteryjne i wirusowe. Może się to wydawać małym problemem na pierwszy rzut oka, jednakże sami wiecie jak „zwykła choroba” jest w stanie utrudnić Wam życie i jednocześnie wykluczyć z treningów na długi czas. Z zakresu „cięższego kalibru” należałoby powiedzieć, że nie chodzi jedynie o słabą odporność względem wirusów czy bakterii. To samo przejawia się w stosunku do komórek nowotworowych, które de facto miałyby pełne pole manewru i optymalne środowisko do stosunkowo szybkiego rozwoju. Jak widzicie poziom oraz uzupełnianie glutationu to nie znowu taka błahostka. Względem natomiast mięśni oraz większości możliwości działań zarówno fizycznych, jak i psychicznych, GSH wykazuje właściwości przeciwutleniające. Dla naszego organizmu oznacza to przetrwanie i rozwój. Dlaczego? Otóż w innym wypadku komórki - w tym mięśniowe, które tak dbamy - ulegałyby postępującemu i systematycznemu utlenianiu, co doprowadziłoby w efekcie do ich gwałtownego wyniszczania.

glutation - schemat oddziaływania GSH

Glutation (GSH) vs. wolne rodniki i toksyny

Niemalże nieustannie jesteśmy narażeni na ataki agresywnych, wolnych rodników oraz RFT, czyli tzw. reaktywnych form tlenu. Szczególnie nasilone działania podejmują w warunkach chorobowych czy ekstremalnych obciążeń fizycznych i psychicznych. Rodniki w stanie wolnym oddziałują na większość komórek w sposób wyraźnie niekorzystny, a wręcz destrukcyjny. Prowadzą do utleniania lipidów i protein, co de facto w późniejszym etapie sprowadza się do niszczenia komórek, w tym mięśniowych, oraz nawet degradacji tkanek. Zgodnie z badaniami, RFT i wolne rodniki silnie przyczyniają się do zwiększania ryzyka oraz pogłębiania chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy czy nawet nowotworów. Nadmierne utlenianie lipidów i białek zachodzi głównie w stanie stresu oksydacyjnego, któremu to glutation przeciwdziała.

Na jakiej zasadzie funkcjonuje mechanizm antyoksydacyjny GSH? Otóż należałoby zacząć od garstki informacji względem jego budowy chemicznej, a następnie prosto objaśnić mechanizm biochemiczny funkcjonowania. Tripeptydowym GSH nazywamy zredukowany glutation zawierający tzw. wolną grupę tiolową (SH) - jego działanie antyoksydacyjne opiera się na przeciwdziałaniu utlenianiu grup tiolowych białek. W wyniku tego otrzymujemy utlenioną formę GSH, czyli GSSG. Sam glutation pełni również rolę przeciwutleniacza przewodzącego, gdyż zarządza pozostałymi związkami wykazującymi podobne właściwości. Inne antyoksydanty, aby miały istotne znaczenie dla wyniszczania rodnikowego komórek muszą zostać dostarczone z zewnątrz w odpowiednich ilościach, a następnie przyswojone. Musi tak być, gdyż naturalnie nie dysponujemy optymalnymi ilościami związków do odparcia ataków RFT. Prosto i na temat: Glutation nawiązuje połączenie, a wręcz tworzy połączenia ze wszystkimi związkami, które mogłyby zagrozić naszym komórkom na tle ich nadmiernego utleniania prowadzącego do degradacji tkankowej.

To jeszcze nie wszystko - niezwykle istotną rolę w mechanizmie antyoksydacyjnym spełnia również tak zwana dysmutaza ponadtlenkowa (biochemicy skrótowo nazywają SOD) będąca specyficznym enzymem, którego substratem o dziwo jest wolny rodnik. Występuje ona u człowieka w trzech podstawowych formach ponumerowanych od 1 do 3, jednakże wszystkie postaci wspomagają aktywnie procesy przeciwutleniające. Do czego zmierzam? Otóż obecność enzymów jest nieodzownym składnikiem wszelkich reakcji biochemicznych. Każda reakcja posiada swoisty enzym (pełniący czasem kilka funkcji, dzięki czemu bierze udział w różnych procesach) warunkujący jej przebieg. Tak jest i w tym przypadku - dysmutaza ponadtlenkowa akurat katalizuje reakcję tzw. rodników ponadtlenkowych, w której de facto ulegają rozbiciu. W dalszych etapach związek będący de facto wynikiem tych działań (nadtlenek wodoru) ulega redukcji, dzięki swoistym reduktazom i oczywiście peroksydazie glutationowej. Widzimy tutaj zatem ścisłą współpracę enzymów oraz wpływ poziomu glutationu na przebieg całego mechanizmu antyoksydacyjnego - w dużej mierze właśnie od tego zależy poziom naszej ochrony w tym zakresie.

glutation GSH - owoce i warzywa

Teraz weźcie głęboki oddech… Biorąc pod uwagę zanieczyszczenie powietrze i ogólnie środowiska, właśnie pochłonęliście ogromne ilości toksyn. Smutne, ale niestety prawdziwe… Nasz organizm wykształcił mechanizmy detoksykacyjne dające możliwość usuwania zbędnych i zarazem szkodliwych toksyn różnego rodzaju. Głównym motorem dla procesów odtruwających jest wątroba, która jest także jednym z głównych źródeł glutationu w organizmie - zgodnie z badaniami, trwały niedobór GSH lub zaburzenie równowagi między procesami prooksydacyjnymi i antyoksydacyjnymi w stronę pierwszej grupy, może upośledzić czynności detoksykacyjne wątroby. GSH będzie zatem efektywnie wspierał wątrobę w usuwaniu szkodliwych związków takich jak na przykład leukotrieny zaliczane do związków endogennych. W terapiach różnego rodzaju glutation przyczynia się również do odtruwania nas z działania niektórych leków, czyli tzw. ksenobiotyków. Dlatego właśnie w takich sytuacjach szczególnie istotne jest zadbanie o jego optymalny poziom. Przy niskiej zawartości tego związku, a co za tym idzie obniżeniu aktywności wątroby na tym polu, zwiększeniu ulega stopień kumulacji toksyn prowadzący do aktywnego uszkadzania komórek, a w późniejszym czasie istnieje ryzyko uszkodzeń nawet całych organów!

Glutation - w jaki sposób podnosić jego poziom?

Nie można po prostu dostarczyć GSH jako takiego do organizmu, gdyż zostałby najzwyczajniej z niego usunięty. Zastanówmy się… Jest produkowany przez nasze komórki, a więc niezbędne będą mu składniki, z których przecież może powstać. Substancje te muszą zostać dostarczone z zewnątrz w produktach żywnościowych lub suplementach diety. Jakie składniki są zatem prekursorami, z których można wytworzyć glutation, a tym samym zwiększyć jego poziom? Po które produkty sięgać i co robić? Kilka porad:

  • Dobrą opcją będzie spożywania produktów zawierających siarkę - będą to m.in.: czosnek, cebula, brokuły.
  • Zadbaj o odpowiedni poziom aminokwasu cysteiny (N-acetyl-cysteine).
  • Pierwiastek selenu wspiera regenerację i wytwarzanie GSH.
  • Spożywaj produkty bogate w witaminy B6 i B12.
  • Inne antyoksydanty, a szczególnie witamina E oraz kwas askorbinowy (witamina C) wspierają cykl odnowy glutationu i zarazem jego wytwarzanie.
  • Wytwarzaniu glutationu sprzyja jeszcze spożywanie takich produktów jak: szpinak, brokuły czy podroby - jest tak ze względu na zawartość kwasu liponowego (posiada także zdolność do chelatowania jonów metali).

Przydatne linki: